Uregulowania prawne dotyczące handlu elektronicznego

Prawo a handel elektronicznyRozwój technologii internetowych i mobilnych był na tyle gwałtowny i tak drastycznie zmienił społeczeństwo większości państw rozwiniętych i rozwijających się, że w literaturze przedmiotu niejednokrotnie określa się go mianem rewolucji (a konkretnie rewolucji cyfrowej) i rozpatruje na równi z rewolucją przemysłową w XIX wieku. Faktycznie zmiany, jakie zaszły w ostatnich latach, mogą wywrzeć ogromny wpływ na społeczeństwo.

Mogą doprowadzić do zmian wielu zachowań społecznych czy spowodować zupełnie nowe choroby cywilizacyjne (jak np. uzależnienie od telefonów, Internetu itd.). Nie ulega wątpliwości, że w kontekście prowadzenia działalności gospodarczej rewolucja owa otwiera ogromne możliwości przed przedsiębiorcami i stanowi niezwykle pozytywną zmianę na lepsze. Z drugiej jednak strony handel elektroniczny nie posiada tylko i wyłącznie samych zalet - wiążą się z nim także liczne zagrożenia i niebezpieczeństwa, zarówno dla przedsiębiorców, jak i konsumentów.

Konkretne wady i zalety e-handlu zostaną są omówione w innych artykułach, jednakże w tym miejscu konieczne było wskazanie na pewne zagrożenia związane z tą dziedziną handlu, ponieważ to właśnie te zagrożenia uzasadniają czy też determinują konieczność tworzenia nowego prawa, obejmującego nie tylko tradycyjne modele prowadzenia działalności gospodarczej, ale także te nowe formy, charakterystyczne dla XXI wieku. Państwo w tym zakresie ma zatem nie tylko prawo ograniczać rynek, ale także obowiązek, aby lepiej chronić obywateli przed potencjalnymi zagrożeniami.

Co istotne ochrona prawna musi być w tym kontekście niezwykle rozbudowana, ponieważ zagrożenia w Internecie dotyczą naprawdę bardzo wielu grup społecznych czy też osób indywidualnych. I tak w literaturze przedmiotu wskazuje się chociażby na konieczność tworzenia prawa chroniącego prawa autorskie twórców, ponieważ to właśnie przez Internet prawa te są szczególnie zagrożone. Temat ten jest obecnie niezwykle często dyskutowany ze względu na kolejne próby rozbudowania prawa w tym zakresie przez instytucje Unii Europejskiej. W tym kontekście szczególnie istotne na gruncie polskim są chociażby zapisy prawa Ustawy o radiofonii i telewizji, aczkolwiek nie przystają one do końca do współczesnych czasów i nie do końca normalizują zagadnienia związane chociażby z upowszechnianiem czy udostępnianiem. Jest to szczególnie istotne ze względu na fakt, iż obecnie udostępnianie i upowszechnianie cudzych materiałów jest niezwykle łatwe ze względu na istnienie takich portali, jak YouTube czy Facebook. Niezwykle łatwe jest kopiowanie muzyki i nielegalne rozpowszechnianie (poprzez pirackie portale).

Największym problemem, który wciąż nie został prawnie rozwiązany, z jakim mogą borykać się zarówno przedsiębiorstwa, jak i osoby prywatne jest kwestia zawierania umów za pośrednictwem Internetu. Handel elektroniczny opiera się na zaufaniu między kontrahentami, ponieważ obaj nie komunikują się bezpośrednio, lecz za pośrednictwem urządzeń elektronicznych (osoby nie mają zatem pewności, z kim właściwie się komunikują), transakcje odbywają się niejednokrotnie na bardzo duże odległości, a ponadto kupujący nie dostaje od razu produktu, za który płaci, lecz dopiero po pewnym czasie (pomijając w ogóle fakt, że nie widzi fizycznie kupowanego produktu). Taki system jest niezwykle podatny na działalność przestępczą, przede wszystkim w zakresie manipulacji i oszustw. Trudne jest bowiem zawarcie umowy za pośrednictwem Internetu - nie da się jej bowiem bezpośrednio podpisać. Z tego względu system prawny musiał ulec zmianie. Dopuszczono przede wszystkim nowe formy zwierania umów czy takie rozwiązania, jak chociażby podpis elektroniczny. Zasadnicze zmiany musiały powstać także w zakresie samego prawa oświadczenia woli - podpis nie zawsze mógł być w tym zakresie obowiązujący, dlatego też za oświadczenie woli zaczęto także uważać zawarcie określonej transakcji bankowej (np. przelew określonej kwoty).

W literaturze przedmiotu wskazuje się na szereg aktów prawnych odwołujących się do kwestii e-biznesu, jednakże zazwyczaj nie stosuje się ich żadnej kategoryzacji, co wydaje się wskazane ze względu na fakt, iż niektóre akty prawne odnoszą się bezpośrednio do kwestii związanych z handlem elektronicznym, zaś inne jedynie pośrednio dotykają tej kwestii. I tak w przypadku dokumentów pośrednich wymienia się zazwyczaj:

  • Ustawę z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny,
  • Ustawę z dnia 2 lipca 2004 r. O swobodzie działalności gospodarczej,
  • Ustawę z dnia 16 lutego 2007 r. O ochronie konkurencji i konsumentów.

Tak na przykład w Kodeksie cywilnym stwierdzono, że "oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże składającego, jeżeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie", a także że przedsiębiorca składający ofertę w postaci elektronicznej jest zobowiązany przed zawarciem umowy do poinformowania drugiej strony w jednoznaczny i zrozumiały sposób między innymi o czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy, a także o kodeksach etycznych stosowanych przez tego przedsiębiorcę. Bezpośrednio odnoszące się do problemu dokumenty to:

  • Ustawa z dnia 2 marca 2000 roku O ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny;
  • Ustawa z 18 lipca 2002 roku O świadczeniu usług drogą elektroniczną;
  • Ustawa z dnia 18 września 2001 roku O podpisie elektronicznym.

    Komentarze