Zasady i tryb składania odwołania od decyzji podatkowej

Odwołanie od decyzji podatkowejJedną z zasad konstytucyjnych jest powszechne prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji z wyjątkami określonymi ustawą. Na mocy przepisów Ordynacji Podatkowej, postępowanie podatkowe jest dwuinstancyjne. Reguła ta znajduje więc także zastosowanie w sprawach podatkowych. Zasada dwuinstancyjności realizowana jest poprzez prawo zaskarżania rozstrzygnięć organu pierwszej instancji oraz obowiązek organu odwoławczego do ponownego rozpatrzenia sprawy.

Zwyczajnymi środkami zaskarżenia w postępowaniu podatkowym jest instytucja odwołania i zażalenia. Ze względu na zakres decyzji administracyjnych podlegających zaskarżeniu odwołanie stanowi najczęściej stosowany środek zaskarżenia, jednocześnie kontroli i samokontroli decyzji wydawanych przez organy pierwszej instancji.

Postępowania przed organami podatkowymi kończą się wydaniem decyzji, która zobowiązuje podatnika do określonego działania. Organy podatkowe wydając swoje decyzje każdorazowo zobligowane są do pouczenia podatnika o możliwości wniesienia odwołania. Podstawowymi cechami wyróżniającymi odwołanie jako środek zaskarżenia, są jego dewolutywność oraz suspensywność. Dewolutywność oznacza, że odwołanie jest merytorycznie rozpoznawane przez organ wyższego rzędu. Jeżeli organ podatkowy, w toku samokontroli stwierdzi, że odwołanie wniesione przez stronę zasługuje na uwzględnienie w całości, wówczas wydaje nową decyzję - zmieniającą lub uchylającą zaskarżoną decyzję. W przeciwnym razie, złożone odwołanie przekazuje wraz z aktami sprawy właściwemu organowi odwoławczemu.

Organy odwoławcze w Polsce

Przepisy podatkowe precyzyjnie określają, jaki organ uznawany jest za wyższą instancję - czyli do którego organu można odwoływać się od uzyskanej decyzji. Stosownie do właściwości, organami odwoławczymi są:

  1. Dyrektor izby administracji skarbowej jako organ odwoławczy odpowiednio:
    • od decyzji naczelnika urzędu skarbowego,
    • od decyzji naczelnika urzędu celno-skarbowego (z wyjątkiem decyzji, o których mowa w art. 83 ust. 4 i 5 ustawy o KAS),
    • od decyzji wydanej przez ten organ w pierwszej instancji;
  2. Naczelnik urzędu celno-skarbowego jako organ odwoławczy od decyzji wydanych przez ten organ w pierwszej instancji, o których mowa w art. 83 ust. 4 i 5 ustawy o KAS;
  3. Szef KAS jako organ odwoławczy od decyzji wydanych przez ten organ w pierwszej instancji w sprawach stwierdzenia nieważności decyzji, wznowienia postępowania, zmiany lub uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej wygaśnięcia - z urzędu oraz w sprawach rozstrzyganych przez organ pierwszej instancji na podstawie art. 119g § 1 i 8 Ordynacji Podatkowej;
  4. Samorządowe kolegium odwoławcze, jako:
    • organ odwoławczy od decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty albo marszałka województwa,
    • organ odwoławczy od decyzji wydanej przez ten organ w pierwszej instancji.

Proces odwołania od wydanej decyzji

Podatnik ma prawo złożyć odwołanie od wydanej decyzji organu pierwszej instancji w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji podatkowej. Odwołanie powinno zawierać określone przepisami Ordynacji podatkowej elementy. Do najważniejszych należą:

  • zarzuty podatnika przeciw wydanej decyzji,
  • określenie istoty oraz zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania,
  • wskazanie dowodów uzasadniających żądanie.

Wniesione odwołanie można jednak wycofać w każdej chwili. Jedynym wyjątkiem jest, gdy w opinii organu odwoławczego zachodzi uzasadnione przekonanie, iż wycofanie odwołania pozostawiłoby w mocy decyzję, która została wydana z naruszeniem przepisów prawa. W tej sytuacji organ odmawia cofnięcia odwołania.

Organ podatkowy ma 14 dni na przekazanie odwołania wraz z aktami sprawy do właściwego organu odwoławczego. Ma także obowiązek ustosunkowania się do przedstawionych w odwołaniu zarzutów. Decyzja organu odwoławczego powinna zostać wydana nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania. W decyzji, organ odwoławczy:

  • utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji,
  • uchyla decyzję organu pierwszej instancji w całości lub w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy lub uchylając decyzję umarza postępowanie,
  • uchyla decyzję organu pierwszej instancji w całości i sprawę przekazuje do rozpatrzenia właściwemu organowi pierwszej instancji, jeżeli decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości,
  • umarza postępowanie odwoławcze.

Po rozpatrzeniu odwołania organ odwoławczy wydaje decyzję, która ma charakter ostateczny. Jedną z najważniejszych cech postępowania odwoławczego jest jego suspensywność, która polega na wstrzymaniu wykonania decyzji, od której wniesiono środek odwoławczy. Zgodnie z przepisami Ordynacji Podatkowej decyzja nieostateczna, nakładająca na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie podlega wykonaniu. Przepis ten przewiduje jednak wyjątek, w którym decyzja wydana w pierwszej instancji będzie wykonalna w postaci nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności. Decyzji może zostać nadany rygor natychmiastowej wykonalności, np. gdy:

  1. organ podatkowy posiada informacje, z których wynika, że wobec strony toczy się postępowanie egzekucyjne w zakresie innych należności pieniężnych;
  2. strona nie ma majątku o wartości odpowiadającej wysokości zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, na którym można ustanowić hipotekę przymusową lub zastaw skarbowy, które korzystałyby z pierwszeństwa zaspokojenia;
  3. strona przeprowadza czynności polegające na zbywaniu majątku znacznej wartości;
  4. okres do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest krótszy niż trzy miesiące.

Warto w tym miejscu wskazać również na zasadę niedopuszczalności reformationis in peius, która oznacza, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że rażąco narusza ona prawo lub interes społeczny. Zakaz pogarszania sytuacji strony w postępowaniu odwoławczym jest jedną z podstawowych zasad prawa procesowego i stanowi gwarancję ochrony interesów strony, której sytuacja prawna - w przypadku skorzystania z przysługujących jej środków odwoławczych z określonymi wyjątkami - nie ulegnie pogorszeniu.

Komentarze